Hyrwyddo Dechrau Da yn Butetown, Caerdydd

1 Gorffennaf 2009
Jennifer Haywood, Cydlynydd Llyfrgell y Blynyddoedd Cynnar: Dechrau'n Deg, Llyfrgelloedd Caerdydd


Crynodeb

Dull syml ond effeithiol o allu rhoi canmoliaeth gadarnhaol ac awgrymiadau syml i riant i'w annog i ddarllen i'r plentyn, a gyda'r plentyn. Roedd canlyniadau hyn yn un o'r agweddau gorau a mwyaf boddhaus ar fy ngwaith hyd yn hyn.



Cyflwyniad

Mae Dechrau'n Deg yn rhaglen genedlaethol a'r nod yw rhoi'r dechrau gorau i blant mewn bywyd a gwella eu canlyniadau wrth baratoi ar gyfer yr ysgol ac yn yr hirdymor. 



Ariennir Dechrau'n Deg gan Lywodraeth Cynulliad Cymru ac mae ar gyfer plant newydd-anedig i 3 oed 11 mis, sy'n byw mewn dalgylchoedd cod post-benodol Ysgolion Cynradd a ystyrir yn ardaloedd a fyddai'n cael budd o'r rhaglenni dwys.

Nodir yr hyn y gall teuluoedd yn yr ardaloedd targed lleol ei hawlio fel a ganlyn:

  • Gofal plant rhan amser o safon uchel ar gyfer plant sy'n ddwy oed. Gall gofal plant o'r fath fod yn ofal unigol neu mewn canolfan, ac yn rhan amser neu'n llawn amser yn dibynnu ar yr angen
  • Ymweliadau iechyd. Gan ddilyn dull partneriaeth amlddisgyblaethol, mae ymwelwyr iechyd a bydwragedd yn rhan graidd o'r hawl Dechrau'n Deg
  • Rhaglenni rhianta. Mae gwasanaethau cymorth rhianta yn seiliedig ar anghenion cyffredinol a phenodol, unigol rhieni a'u plant
  • Sgiliau Sylfaenol.  Dylai pob teulu mewn ardal Dechrau'n Deg allu manteisio ar raglen Iaith a Chwarae.


Fe'm gwahoddwyd gan Patricia Jenkins, Uwch Weithiwr Chwarae, i fynychu pumed wythnos cwrs Iaith a Chwarae (IaC) chwe wythnos (Sgiliau Sylfaenol Cymru) i drafod pwysigrwydd straeon a Dechrau Da gyda'r rhieni. Mae Iaith a Chwarae yn rhaglen chwe wythnos a lunnir i gefnogi rhieni a gofalwyr a'u babanod/plant rhwng 0 a 3 oed. Mae'n canolbwyntio ar gyfathrebu, iaith a llythrennedd, a'r cyfan drwy gyfrwng chwarae. 


Nod y diwrnod hwnnw o'r cwrs yw annog darllen a chyfeillio rhwng y rhiant a'r plentyn a meithrin hoffter o lyfrau am oes. Cynhaliwyd y cwrs yn Neuadd Eglwys Santes Fair y Forwyn, Butetown, un o ardaloedd mwyaf difrentiedig ac amrywiol o ran ethnigrwydd yng Nghymru.

Methodoleg

Cyflawnaf y nod hwn drwy weithio mewn partneriaeth â'r cydlynydd IaC gan drafod yn union beth y mae'n disgwyl gennyf cyn i mi ddod i'r digwyddiad. Rwyf wedi mynd i fwy na 15 digwyddiad o'r fath ac mae gennyf gydberthynas waith wych â'r holl staff IaC. Fel arfer, byddwn yn mynd i sesiwn lawn ac yn rhyngweithio gyda'r rhieni a'r babanod ac yn:

  • Darllen stori, gan fabwysiadu dull darllen sy'n ennyn diddordeb
  • Trafod Dechrau Da a rhoi pecynnau iddynt os nad ydynt wedi cael un gan yr Ymwelydd Iechyd
  • Ymuno â'r rhiant a'r plentyn yn y llyfrgell
  • Hysbysebu digwyddiadau yn eu llyfrgell leol

 

Canfyddiadau

Roedd dwy fam yn mynd i gwrs yr un diwrnod â minnau. Roeddwn eisoes wedi cwrdd ag un o'r mamau (y cyfeirir ati fel K o hyn ymlaen i'w chadw'n ddienw). Cefais sgyrsiau hir ac anffurfiol gyda'r ddwy fam wrth i ni chwarae gyda'r plant, gan drafod nifer o bethau amrywiol fel y tywydd a phryderon ynghylch tai. 



Yna, gofynnais i K a oedd wedi bod i'r llyfrgell eto, gan fy mod wedi ymuno â hi a'i mab yn y llyfrgell mewn digwyddiad blaenorol. Dywedodd nad oedd wedi bod gan ei bod yn poeni am ddiffyg canolbwyntio ac ymddygiad aflonyddol ei phlentyn (20 mis oed). Rhoddais sicrwydd iddi ei fod yn ifanc a bod hynny'n arferol, ac i beidio â phoeni am hynny mewn llyfrgell yn enwedig mewn sesiwn Rhigymau lle mae plant ifanc yn dueddol o redeg o gwmpas a bod yn swnllyd. Tawelodd hyn ei meddwl hi yn ôl pob golwg, a dywedodd y byddai'n rhoi cynnig arni efallai. Roedd yn wych gan fod Pat yn cytuno â phopeth yr oeddwn yn ei ddweud ac roedd yn braf gallu tawelu ei meddwl mewn ffordd annwyl a chadarnhaol.



Drwy gydol yr amser yr oeddwn yn siarad â K roedd ei phlentyn yn rhedeg at ddewis o lyfrau plant ac yn dod â hwy yn ôl at K. Gofynnais a oedd hi wedi darllen iddo. Mae angen pwyllo gan fod gan nifer o rieni yn y maes hwn broblemau llythrennedd. Atebodd ei bod wedi rhoi cynnig arno ond ei bod yn rhwystredig gan ei fod yn rhedeg i ffwrdd ac ni allai orffen stori. Rhoddais sicrwydd iddi eto fod hyn yn arferol a rhoddais lawer o awgrymiadau iddi, fel cael dau lyfr o'r llyfrgell ar y tro, sef un iddi hi ac un iddo ef, neu roi tegan tawel iddo ef ei ddal wrth iddi droi'r tudalennau, a rhoi'r gorau iddi pan oedd wedi syrffedu, a cheisio darllen heb unrhyw beth i dynnu ei sylw mewn lle tawel, a dyfalbarhau. Awgrymais y dylai ddarllen y llyfr iddo yr oedd yn ei ddangos iddi a rhoi cyngor iddi barhau i ddarllen yn dawel iddi ei hun pe bai'n rhedeg i ffwrdd, a gweld a ddeuai'n ôl.

Wrth iddi ddechrau darllen iddo, es i siarad â'r fam arall, ond arsylwais y plentyn yn eistedd ar lin ei fam am bum munud dda cyn iddo ei gadael - dim ond i ddychwelyd deugain eiliad yn ddiweddarach am fwy. Roedd wrth ei bodd ei bod wedi gorffen y llyfr, a chafodd lawer o ganmoliaeth gadarnhaol gan Pat a mi. Dywedodd y ddwy ohonom wrthi ei bod yn wych bod ganddo ddiddordeb mewn llyfrau yn y lle cyntaf a'i bod hi yn fam wych.



Casgliadau

Roedd yn wych gweld fy swydd wedi'i chrynhoi yn sesiwn awr a gallu modelu darllen a rhoi cyngor y gweithredwyd arno ar unwaith, a chyflawni canlyniadau cadarnhaol. Rwy'n ddiolchgar i K am fod yn onest am ei theimladau ac yn ymatebol i'r mewnbwn, a oedd, rwy'n siŵr, oherwydd y gofal a gafodd gan Pat yn ystod y cwrs.



Rwy'n falch o ddweud fy mod bellach wedi gweld K mewn dau ddigwyddiad llyfrgell gwahanol a Diwrnod Hwyl IaC yn y Rhath. Mae'n dod ataf bob tro i ddweud helo, ac ymddengys bod y ddau ohonynt yn falch o fod yno a'u bod yn mwynhau eu hunain.